Museum Voorlinden viert dit jaar zijn tienjarig bestaan. Een bijzonder jubileum, dat wordt gevierd met de tentoonstelling Celebrating the Icons of Art, waarvoor een bijzondere gast naar Wassenaar is gekomen: Boy, de wereldberoemde sculptuur van Ron Mueck. Voor het eerst heeft het iconische kunstwerk zijn thuisplaats in het ARoS Aarhus Art Museum verlaten om tijdelijk in Voorlinden te worden getoond. Tegelijkertijd is Couple under an Umbrella vanuit Wassenaar naar Aarhus gereisd: een bijzondere uitwisseling tussen twee musea die een gedeelde visie hebben op hedendaagse kunst.
BB Capital maakt deze uitwisseling mede mogelijk. Ter gelegenheid van het tienjarig jubileum spreekt Susan van Koeveringe met Suzanne Swarts, directeur van Museum Voorlinden en vanaf het prille begin betrokken bij de ontwikkeling van het museum. Over tien jaar bouwen aan Voorlinden, de keuzes die het museum zijn eigen karakter hebben gegeven, haar persoonlijke relatie met kunst en de bijzondere betekenis van de komst van Boy. En over de kracht van langdurige partnerships en de ambitie om ook voor toekomstige generaties een plek van kunst en verwondering te blijven.
U bent als voormalig hoofdconservator van de Caldic Collection al langer bij Voorlinden betrokken dan de tien jaar dat het museum bestaat. Had u toen kunnen voorzien wat Voorlinden tien jaar later zou zijn?
Niet precies. Er was vanaf het begin een groot verlangen: kunst ruimhartig delen, op een plek waar zij alle aandacht krijgt. Maar een museum laat zich niet helemaal tekenen voordat het bestaat. Het wordt gevormd door kunstenaars, medewerkers, bezoekers, seizoenen. En door de herinneringen die mensen er achterlaten.
Wat wel vanaf het begin voelbaar was, is Joop van Caldenborghs overtuiging dat je iets voor de lange termijn kunt bouwen: met ambitie, zorgvuldigheid en vertrouwen. Voorlinden is daardoor meer geworden dan een museum; het is een plek waar je blik soms net iets verschuift.
U heeft Voorlinden vanaf het begin mede vormgegeven. Wat waren de belangrijkste uitgangspunten? En wat is nog altijd bepalend?
Kwaliteit zonder haast, in alles. In de kunst, de architectuur, het licht, de tuin en de manier waarop je welkom wordt geheten. Voorlinden moest geen plek worden waar je een route afvinkt, maar waar je mag dwalen en terugkeren.
Kunst heeft tijd nodig. Sommige werken spreken meteen, andere blijven stil aanwezig totdat je er jaren later opnieuw iets in hoort. Die ruimte – letterlijk én figuurlijk – is nog steeds de kern van Voorlinden.
Wanneer voelt Voorlinden voor u echt als Voorlinden? Wat moet een bezoeker hier ervaren?
Wanneer alles even samenvalt: een kunstwerk, het veranderende daglicht, de rust van het gebouw en een bezoeker die plotseling langer blijft staan. Dan kijk je niet alleen meer naar kunst, maar gebeurt er iets tussen jou en het werk.
Voorlinden mag tegelijk laagdrempelig en veeleisend zijn. Je kunt hier voor het eerst een museum binnenstappen of al een leven lang kunst verzamelen; iedereen vindt een eigen ingang. De kunst krijgt ademruimte, en de bezoeker ook.
Een bijzondere ontmoeting bij Voorlinden.
In het jaar waarin Voorlinden zijn tienjarig bestaan viert, gaat Susan van Koeveringe in gesprek met oprichter Joop van Caldenborgh. Over verzamelen en ondernemen, over het museum dat uit zijn collectie ontstond en over wat er nodig is om iets blijvends te creëren. En natuurlijk ook over de komst van Boy.
U bent dagelijks professioneel met kunst bezig. Kunt u nog altijd onverwacht worden geraakt?
Ja, en dat is misschien wel het mooiste aan dit werk. Kunst kan je nog steeds overvallen – luid en spectaculair, maar vaker heel stil. Een bekend werk dat ineens anders oplicht. Een detail dat je eerder niet zag. Een kunstenaar die je op een onverwacht moment ontmoet. Dat vermogen om je blik te kantelen, om je even uit de tijd te halen, blijft onvervangbaar. Het is wat ik iedere bezoeker gun.
Ontdek de wereld van Ron Mueck
In aanloop naar het tienjarig jubileum van Voorlinden duiken we in het bijzondere verhaal achter Ron Mueck. Van zijn jeugd tussen poppenmakers en zijn werk voor Jim Henson tot de meesterwerken Boy en Couple Under an Umbrella.
Welke werken kregen voor u de afgelopen tien jaar een bijzondere betekenis?
Sommige werken worden gaandeweg onderdeel van je eigen geheugen. Niet alleen door hun plek in de collectie, maar door alles wat eromheen gebeurt: de opbouw, een ontmoeting met de kunstenaar, de reactie van een bezoeker, een zaal die plotseling stil wordt.
Sommige werken worden gaandeweg onderdeel van je eigen geheugen. Niet alleen door hun plek in de collectie, maar door alles wat eromheen gebeurt
Swimming Pool van Leandro Erlich, Open Ended van Richard Serra en de installaties van Yayoi Kusama zijn zulke werken. Ze zijn indrukwekkend, maar vooral ook veranderlijk: elke bezoeker brengt een andere beweging, blik of verwondering mee. Daardoor beginnen ze telkens opnieuw.
Wat vertelt Celebrating the Icons of Art over de eerste tien jaar en over wat volgt?
De tentoonstelling viert niet alleen tien jaar Voorlinden, maar ook de ideeën waarop het museum rust: nieuwsgierigheid, verbeelding, kwaliteit en vertrouwen in de kracht van kunst.
Het is geen terugblik met een strik eromheen. Natuurlijk kijken we met trots terug, maar vooral ook vooruit: hoe blijven we kunstenaars en kunstwerken de tijd en ruimte geven die ze verdienen? Een museum is nooit af. Gelukkig maar, daarin zit zijn levendigheid.
Wat betekent de komst van Boy van Ron Mueck voor u en voor Voorlinden?
Boy is een werk dat je onmiddellijk uit je gewone maat haalt. Je staat tegenover een reusachtig kind en voelt tegelijk monumentaliteit en kwetsbaarheid. Het werk is overweldigend, maar ook opvallend intiem.
Ik zag Boy eerder in ARoS, in Aarhus. Het is echt een iconisch werk – voor de kunstenaar, voor het museum en voor de regio: het is een van de belangrijkste kunstwerken die je in Scandinavische musea kunt zien. Hem vervolgens in Voorlinden te zien arriveren en langzaam zijn plek te zien innemen, is bijzonder. Een kunstwerk verandert met zijn omgeving: nieuw licht, nieuwe ruimte, nieuwe bezoekers. Daardoor krijgt het hier, op een bepaalde manier, een nieuw leven.
Voorlinden ontvangt niet alleen een iconisch werk; het maakt een nieuwe ontmoeting mogelijk. Boy vraagt je langer te kijken, je eigen schaal te voelen en misschien even stil te worden.
Wat zoekt u in een partnership? Wanneer voegt een samenwerking werkelijk iets toe?
Een goed partnership begint niet met een gedeeld logo, maar met een gedeelde overtuiging. Een partner moet willen begrijpen wat kunst mogelijk maakt, niet alleen vandaag, maar ook op lange termijn.
Ondersteuning is essentieel voor grote, internationale ambities, maar de echte waarde van een partnerschap ontstaat wanneer twee partijen elkaar versterken. Niet als slechts sponsor en ontvanger, maar als bondgenoten die zien en erkennen dat je samen verder komt dan ieder afzonderlijk zou kunnen. Dan wordt één plus één meer dan twee: middelen, netwerken en ideeën versterken elkaar en maken nieuwe mogelijkheden zichtbaar. De beste samenwerkingen zijn dan ook gebaseerd op vertrouwen, inhoudelijke nieuwsgierigheid en respect voor artistieke onafhankelijkheid.
Een goed partnership begint niet met een gedeeld logo, maar met een gedeelde overtuiging.
De betrokkenheid van BB Capital bij de uitwisseling met ARoS maakt de komst van Boy mogelijk. Maar belangrijker nog: zij draagt bij aan een ontmoeting tussen kunst en publiek die anders niet had plaatsgevonden. Zo ontstaat niet alleen een tentoonstelling, maar een ervaring die mensen bijblijft.
Wanneer u naar de komende tien jaar kijkt: wat mag veranderen, en wat moet blijven?
Ik hoop dat Voorlinden nieuwsgierig blijft: naar nieuwe kunstenaars, andere stemmen, verrassende verbindingen en bezoekers die misschien met een heel andere blik binnenkomen dan ze weer vertrekken.
Wat moet blijven, is de rust, de aandacht en het vertrouwen in kwaliteit. We hoeven niet steeds sneller, groter of luider te worden. Soms is het meest vooruitstrevende wat je kunt doen: tijd nemen, goed kijken en iets bouwen dat lang mee mag gaan.
Susan van Koeveringe
Susan is opgegroeid in een ondernemersgezin en startte na haar studie Bedrijfskunde Finance Investments bij ABN AMRO bank. In 2007 richtte ze BB Capital op, om ondernemers en de professionele financiële wereld van Private Equity te verbinden.
